. 

De week van kerst begint tamelijk grijs met af en toe een spat motregen. Een beetje het winterweer dat we inmiddels wel kennen in Nederland. Toch is het gevoelsmatig al een stuk frisser dan we de afgelopen periode gewend waren. Overdag schommelt het kwik rond 6 graden en tijdens de nachten komt het in de buurt van nul. Overigens zijn dat hele normale waarden voor de laatste periode van december. Intussen beweegt een bel met (van origine) zeer koude lucht zich vanuit Rusland langzaam richting Europa en dit gebied bereikt maandag Finland en dinsdag Polen. Uiteindelijk reikt de vorstgrens woensdagavond tot over de oostelijke helft van Nederland, waarna ook wij een heuse vorstinval mogen verwachten. Het gaat zeker niet om een langdurig koude periode, maar het zal echt wel even wennen worden na al die hoge temperaturen van de voorbije weken.

Precies tijdens kerstnacht stroomt de koude lucht dus ons land binnen, maar dat hebben we recent eerder gezien. Tijdens kerstnacht 2021 viel ook een vorstinval precies samen met de feestdagen. Er was echter één groot verschil: toen kwam de koude lucht niet verder dan het midden van Nederland, waar nu de hele Benelux in de koude lucht terecht komt. Voor het vraagstuk: 'krijgen we de koudste kerstdagen in zeker 15 jaar?' ligt het er dus vooral aan waar je je bevindt. Zo werd het op 1e kerstdag in 2021 in Groningen lokaal -8,7 graden. Dergelijke waarden zie ik nu niet zo snel op de thermometer verschijnen. Maar in het midden en zuiden van ons land wordt het waarschijnlijk juist stukken kouder dan in 2021... en tevens kouder dan alle jaren daarvóór tot de iconische witte kerst van 2010 aan toe.

Een krachtig hogedrukgebied boven Scandinavië krijgt tijdens de kerstdagen steeds meer invloed op ons weer. Rond donderdag wordt een kerndruk van circa 1045 hPa boven het zuiden van Noorwegen verwacht. Bij ons steekt dan een stevige oostenwind op met kracht 4-6 en langs de noordkust af en toe windkracht 7. Uiteindelijk bereikt van oorsprong arctische lucht precies tijdens de kerstdagen ons land: zowel op 1e als 2e kerstdag kan dat lokaal een ijsdag opleveren. Dit zijn dagen waarop de temperatuur het hele etmaal onder nul blijft. Verder schommelen de maxima tussen 0 en +2 graden. Tijdens de nacht vriest het dan op grote schaal licht en landinwaarts soms matig. Verder wordt dus zeer droge lucht aangevoerd, waarin de dauwpunttemperatuur gemiddeld tussen -10 en -17 graden uitkomt. Daardoor zal het overdag absoluut niet dooien, ook niet wanneer de temperatuur enkele uren iets boven nul uitkomt.

Verder maakt de oostenwind het voor ons gevoel ijzig koud: er worden tijdens kerst gevoelstemperaturen verwacht die af en toe rond of iets onder -10 graden uitkomen. Vooral 's nachts en in de ochtenduren voelt het soms zeer koud en schraal aan. Aan zee kunnen daarbij windstoten voorkomen van ongeveer 70 km/uur. Het zijn omstandigheden die we lange tijd niet hebben gezien in ons land, dus dat zal zeker eventjes wennen worden na al dat zachte weer!

De kaarten hieronder tonen de dauwpunttemperatuur voor donderdag 25 december, zoals verwacht door het Europese en Amerikaanse weermodel. Waarden tussen -10 en -17 graden (en lokaal zelfs nog iets lager) staan garant voor zeer droge lucht, waarbij neerslag sowieso niet aan de orde is. Maar we hoeven vanaf donderdag bijvoorbeeld ook geen autoruiten te krabben bij gebrek aan vocht in de lucht. Meestal is het weerbeeld hierbij gewoon kraakhelder.

Onder zulke koude en droge omstandigheden zou je mogen verwachten dat de ontwikkeling van natuurijs op o.a. slootjes en vennen vrij gemakkelijk verloopt. Dat is in principe ook zo, alleen de wind vormt hierin een spelbreker. Doordat deze vorstinval met een stevige oostenwind gepaard gaat, blijft het open water constant in beweging en dat zal met name de eerste dagen eventuele ijsvorming nogal remmen. Bovendien zijn veel wateren nog relatief warm en moet de oppervlaktetemperatuur eerst dalen. Alleen op ijsbanen en beschutte ondiepe vennen (tussen de bossen) zal wellicht een ijsvloertje ontstaan, volgend weekend mogelijk voldoende om een poging op de schaats te wagen. Maar reken voorlopig zeker niet op uitgebreid schaatsplezier; daarvoor is deze eerste koude periode niet intens en niet lang genoeg.

We zien hier de zogenaamde ijspluim voor het oosten van Nederland. Daar ligt de verwachte ijsdikte na kerst rond 3-4 centimeter. Let op: dit is wel berekend op basis van wateren die een meter diep zijn. IJsbanen en ondergelopen weilanden zullen sneller bevriezen.

Kijken we naar de lange termijn, dan verandert er voorlopig niet veel aan het vrij koude winterweer. Richting de jaarwisseling gaat de stroming zeer waarschijnlijk meer uit een noordelijke richting waaien, waardoor de kans op enkele (sneeuw)buien toeneemt. Het hogedrukgebied dat deze week boven Scandinavië ligt, gaat zich namelijk wat meer verplaatsen richting de oceaan en het gebied tussen Schotland en IJsland. Dan stroomt op grondniveau vaker zachtere lucht vanaf de Noordzee over ons heen, al blijft de luchtsoort op grotere hoogte waarin we zitten overwegend koud tot zeer koud. Ook binnen het ensemble van ECMWF is de kans op aanhoudend (vrij) koud weer 70-80% op dit moment, zelfs tot begin januari aan toe. Een zachte westenwind en invloeden van oceaandepressies vormen de komende weken eigenlijk geen enkel risico, zoals we dat de afgelopen periode juist veelvuldig hebben gezien. Er liggen dus voldoende kansen op winterweer in het verschiet voor de liefhebbers daarvan. Maar zoals we dat kennen in Nederland moet het één en ander natuurlijk nog net even 'goed' vallen.

Foto omslag: Albert Thibaudier